Đục thủy tinh thể là gì ? Nguyên nhân và cách điều trị hiệu quả

Đục thủy tinh thể là bệnh mắt phổ biến và cực kỳ nguy hiểm. Lão hóa mắt sớm, bẩm sinh, thiếu hụt dưỡng chất cùng các tác nhân xấu từ môi trường bên ngoài là những nguyên nhân khiến tình trạng đục thủy tinh thể mắt đang ngày càng gia tăng và trẻ hóa.

Phát hiện sớm các triệu chứng đục thủy tinh thể và ngăn ngừa từ xa là yếu tố quyết định để tránh khỏi bệnh mắt nguy hiểm này.

Thủy tinh thể là gì?

Thủy tinh thể là một cấu trúc đặc biệt của mắt, đóng vai trò như một thấu kính cho phép ánh sáng đi qua và hội tụ trên võng mạc. Cấu tạo của thủy tinh thể bao gồm nước và nhiều loại protein khác nhau với tỷ lệ protein chiếm đến 35%.

Bình thường khi thủy tinh thể khỏe mạnh sắp xếp của các protein rất chính xác giúp ánh sáng dễ dàng truyền đến võng mạc, giúp tiêu điểm ảnh hội tụ rõ ràng. Đồng thời thủy tinh thể còn có khả năng bảo vệ mắt bằng cách lọc bớt tia UV có hại từ ánh sáng mặt trời.

Bệnh đục thủy tinh thể là gì?

Bệnh đục thủy tinh thể là tình trạng rối loạn thị lực do cấu trúc protein của thủy tinh thể bị thay đổi dưới tác động của các chất có hại sinh ra từ bên trong cơ thể hoặc từ môi trường bên ngoài.

đục thủy tinh thể là gì

Thủy tinh thể mắt bình thường và thủy tinh thể bị đục

Thành phần, tỷ lệ protein bị xáo trộn làm thay đổi độ dày, độ cong, độ trong, độ đàn hồi của thủy tinh thể, khiến thủy tinh thể mờ đục. Từ đó cản trở, không cho ánh sáng đi qua gây giảm thị lực thậm chí mù lòa. Trong dân gian bệnh này còn có tên gọi là cườm khô hoặc cườm đá.

Đục thủy tinh thể có mấy loại, phân biệt như thế nào?

Để phân loại đục thủy tinh thế, có nhiều tiêu chí đế đánh giá dựa trên mức độ, nguyên nhân và hình thái của đục thủy tinh thể.

Phân loại theo hình thái, vị trí của đục thủy tinh thể

Đục nhân: Sự xơ cứng và chuyển màu vàng quá mức ở vùng trung tâm gây ra tình trạng đục nhân thể thuỷ tinh. Ở giai đoạn đầu, sự xơ cứng và chuyển màu của nhân thủy tinh thể gây một số tật khúc xạ của mắt dẫn đến những triệu chứng như nhìn xa mờ.

Đục vỏ: Dạng đục vỏ này có thể to ra và nhập vào nhau để tạo ra các vùng đục vỏ lớn hơn. Khi toàn bộ vỏ từ bao tới nhân trở thành đục trắng gọi là đục thể thuỷ tinh chín

Đục bao sau: Đục bao là vết đục nhỏ ở biểu mô và bao trước thể thuỷ tinh mà không ảnh hưởng đến lớp vỏ. Đục bao sau gây ra trường hợp dù đã mổ và thay thủy tinh thể nhân tạo vẫn có khả năng bị mờ trở lại.

Phân loại theo nguyên nhân

Tùy theo từng nguyên nhân, đục thủy tinh thể được xếp vào nhiều nhóm. Bước phân loại này rất quan trọng để tìm hướng cải thiện.

Phân loại thủy tinh thể dựa vào nguyên nhân bao gồm các loại:

  • Đục thể thuỷ tinh do chấn thương: tai nạn, hóa chất.
  • Đục thể thuỷ tinh bệnh lý (Có liên quan đến các bệnh đái tháo đường, cao huyết áp).
  • Đục thể thuỷ tinh do thuốc gây ra (Dùng tùy ý các thuốc nhỏ mắt, nhất là các thuốc chứa Corticoid)
  • Đục thể thuỷ tinh do tuổi già: Mắt bị lão hóa do tuổi tác dẫn đến giảm thị lực.
  • Đục thể thuỷ tinh do bức xạ: Bức xạ hồng ngoại, bức xạ tử ngoại, bức xạ sóng ngắn của ánh sáng nguy hiểm phát ra từ màn hình máy tính, tivi…

Phân loại t​heo mức độ

Bệnh lý đục thể thủy tinh được chia thành các mức độ:

  • Đục bắt đầu
  • Đục tiến triển
  • Đục gần hoàn toàn
  • Đục hoàn toàn.

Dù là thủy tinh thể bị đục loại nào (trừ chấn thương) thì về cơ bản, tình trạng đục nhìn chung là do cấu trúc và tỉ lệ các phân tử protein bị biến đổi, tạo ra những vùng mờ đục trong thủy tinh thể, cản ánh sáng đến võng mạc và gây giảm thị lực.

Thực trạng đáng lo ngại về số ca đục thủy tinh thể ở Việt Nam

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có khoảng 50 triệu người trên toàn thế giới đang chịu ảnh hưởng của bệnh đục thủy tinh thể. Tại Việt Nam, Bộ Y Tế dẫn thống kê của Bệnh viện Mắt Trung ương cho thấy mỗi năm có khoảng 85.000 ca bệnh ở cả 2 mắt và 85.000 ca mắc đục thủy tinh thể ở 1 mắt. Báo cáo năm 2017 cho biết có đến 700.000 ca bệnh đang chờ được phẫu thuật.

Theo GS.TS Đỗ Như Hơn: "Kết quả điều tra quốc gia về các bệnh gây mù có thể phòng tránh vừa công bố cho thấy, chỉ với 14 tỉnh thành, Việt Nam đã có hơn 330.000 người mù, hơn 2 triệu người ở độ tuổi trên 50 có thị lực kém. Đáng báo động, các bệnh lý về mắt, mù lòa gia tăng ngày càng nhiều lại tỷ lệ thuận với tuổi tác, tình trạng ô nhiễm môi trường và tác hại của ánh sáng xanh."

Việc phát hiện chậm trễ, chủ quan, phớt lờ các dấu hiệu ban đầu là nguyên nhân chính khiến quá trình điều trị trở nên phức tạp, chi phí cao, nghiêm trọng hơn là không thể cứu vãn. Mù lòa do thủy tinh thể gây ra tạo thành gánh nặng cho bản thân người bệnh, gia đình và xã hội.

Chưa kể, bệnh đục thủy tinh thể đang ngày càng trẻ hóa, nếu không có biện pháp ngăn chặn, phòng ngừa và hỗ trợ điều trị từ sớm sẽ gây tổn thất lớn đến nguồn nhân lực của xã hội.

Nguyên nhân và các yếu tố gây ra bệnh đục thủy tinh thể

Đa số các số các trường hợp gặp phải bệnh đục thủy tinh thể mắt là người lớn tuổi, do quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể. Một số khác đến từ các rối loạn bẩm sinh hoặc do tai nạn, chấn thương và biến chứng của các bệnh lý toàn thân.

Các chuyên gia chia những nguyên nhân của bệnh thành hai nhóm chính là nguyên nhân nguyên phát và nguyên nhân thứ phát.

Nguyên nhân nguyên phát

Các nguyên nhân nguyên phát gây đục thủy tinh thể bao gồm yếu tố bẩm sinh và lão hóa do tuổi tác.

  • Bẩm sinh

Đục thủy tinh thể thường xuất hiện ở người lớn trên 40 tuổi, tuy nhiên nhiều trường hợp trẻ mới sinh ra đã mắc phải bệnh mắt nguy hiểm này.

Các nguyên nhân bẩm sinh gây đục thủy tinh thể bẩm sinh ở trẻ bao gồm: Rối loạn di truyền, rối loạn chuyển hóa, nhiễm khuẩn, biến chứng của bệnh lý toàn thân

Nếu không phát hiện sớm dấu hiệu của bệnh và có biện pháp can thiệp, thị lực của trẻ có thể bị ảnh hưởng.

  • Tuổi tác

Theo thống kê, có đến 80% người già trên 65 tuổi bị đục thủy tinh thể. Do quá trình lão hóa, các liên kết protein trong thủy tinh thể mắt không còn hoạt động tốt, dẫn đến xơ cứng, mờ đục từ đó cản trở tầm nhìn, khó điều tiết, làm suy giảm thị lực thậm chí mù lòa.

Nguyên nhân thứ phát

nguyên nhân gây đục thủy tinh thể

Thường xuyên tiếp xúc với ánh sáng xanh từ màn hình thiết bị điện tử, tia X, ánh sáng tia chớp, tia hàn: Quá trình tiếp xúc lâu dài với các tác nhân này làm tổn thương tiềm tàng thành phần protein của thủy tinh thể, khiến protein trong thủy tinh thể mất dần gây mờ đục.

Đáng nói, theo khuyến cáo tiếp xúc với ánh sáng xanh từ các thiết bị màn hình hơn 3 giờ/ngày sẽ khiến mắt đối mặt với các triệu chứng mờ, khô, mỏi nhức, trong khi đó người Việt tiếp xúc với ánh sáng xanh đến hơn 11 giờ/ngày.

Các nguyên nhân thứ phát khiến mắt bị đục thủy tinh thể bao gồm:

  • Mắc các bệnh khác tại mắt như: viêm kết mạc, bệnh giác mạc,... khắc phục không đúng cách, tái đi tái lại nhiều lần
  • Chấn thương mắt hoặc tai biến, di chứng trong phẫu thuật mắt
  • Người mắc các bệnh lý mạn tính như: Béo phì, tăng huyết áp, tiểu đường,..
  • Liệu pháp Thay thế Hormone (HRT)
  • Tiếp xúc nhiều với tia cực tím từ mặt trời: Ánh mắt mặt trời được xem là yếu tố có thể trực tiếp dẫn đến bệnh đục thủy tinh thể, làm tăng nguy cơ mắc bệnh lên gấp 2 đến 3 lần.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh

Bên cạnh các nguyên nhân trực tiếp dẫn đến đục thủy tinh thể, các yếu tố liên quan như lối sống sinh hoạt, chế độ dinh dưỡng cũng có ảnh hưởng đến thủy tinh thể.

Không cung cấp đủ các chất dinh dưỡng cho mắt cũng như các bộ phận khác trên cơ thể, mắt cần được đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng để hoạt động tốt.

Chế độ ăn uống thiếu vitamin và các khoáng chất có lợi là nguyên nhân khiến cấu trúc protein của thủy tinh thể trở nên kém đi, lâu dần không thể đảm bảo chức năng vốn có.

Lạm dụng các chất kích thích như bia rượu, thuốc lá… làm tăng lượng độc tố bên trong cơ thể, là những yếu tố tiềm ẩn làm hỏng thủy tinh thể.

Thường xuyên tiếp xúc môi trường khói bụi ô nhiễm, khí thải chất độc hại sẽ đẩy nhanh quá trình lão hóa ở mắt, khiến “mắt già trước tuổi” từ đó gia tăng nguy cơ bị đục thủy tinh thể khi còn trẻ.

Stress cũng là một trong các yếu tố thúc đẩy quá trình lão hóa mắt diễn ra nhanh chóng, do đó cần cố gắng giữ tâm lý thoải mái, giảm cường độ làm việc tham gia vào các hoạt động thư giãn, để mắt được nghỉ ngơi.

Các triệu chứng thường gặp theo giai đoạn

Bệnh nhân mắc phải đục thủy tinh thể mắt có thể trải qua các cấp độ từ nhẹ đến nặng. Tùy vào giai đoạn phát triển của bệnh sẽ có các triệu chứng khác nhau.

Giai đoạn sớm

Chưa có các triệu chứng rõ rệt, tuy nhiên người bệnh có thể chú ý đến các dấu hiệu như mỏi mắt, điều tiết kém, nhìn mờ, hoa mắt, thị lực suy giảm.

Giai đoạn muộn

Lúc này tình trạng xơ cứng, mờ đục của thủy tinh thể đã ở mức nghiêm trọng. Người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu rõ rệt như:

  • Nhìn mờ vùng trung tâm
  • Nhìn thấy điểm đen
  • Mắt dễ bị kích thích trước ánh sáng, lóa mắt, thị lực suy giảm nghiêm trọng
  • Thường xuyên thay đổi độ kính, đau nhức mắt đột ngột.
  • Trường hợp nặng có thể mất một phần thị lực.

Có một điểm phải hết sức lưu ý, đục thủy tinh thể từ giai đoạn sớm đến giai đoạn muộn thường kéo dài khá lâu, nếu không chú ý sẽ dễ lầm tưởng với các bệnh thông thường, do đó các triệu chứng ban đầu thường bị bỏ qua, đến khi bệnh chuyển biến nặng thì đã muộn.

Các phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh

Để phát hiện sớm mắt bị đục thủy tinh thể người bệnh cần tuân thủ việc khám sức khỏe định kỳ 6 tháng 1 lần.

Những đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao là người già, người tiếp xúc thường xuyên với ánh sáng xanh phát ra từ các thiết bị màn hình, người làm việc với cường độ ánh sáng cao...

Chẩn đoán

Để xác định xem bạn có bị đục thủy tinh thể hay không, bác sĩ sẽ xem xét lịch sử về các bệnh lý của bạn và thực hiện kiểm tra mắt. Bác sĩ có thể tiến hành một số xét nghiệm, bao gồm:

  • Kiểm tra thị lực

Một bài kiểm tra thị lực sử dụng biểu đồ mắt để đo mức độ bạn có thể đọc một loạt các chữ cái. Bạn sẽ được kiểm tra lần lượt cả mắt trái và mắt phải, sử dụng biểu đồ hoặc thiết bị chuyên dụng với các chữ cái nhỏ dần, dựa vào đó thị lực của bạn sẽ được đánh giá.

  • Kiểm tra mắt bằng kính hiển vi 

Sử dụng kính hiển vi cho phép bác sĩ nhìn thấy các cấu trúc ở phía trước mắt của bạn dưới độ phóng đại. Kính hiển vi được gọi là đèn khe vì nó sử dụng một dòng ánh sáng cực mạnh, một khe, để chiếu sáng giác mạc, mống mắt và khoảng trống giữa mống mắt và giác mạc của bạn. Giúp dễ dàng phát hiện ra những bất thường bên trong mắt

Điều trị

Dựa trên các giai đoạn khác nhau của bệnh đục thủy tinh thể, người bệnh sẽ được tư vấn biện pháp cải thiện thị lực và điều trị thích hợp.

Trong giai đoạn sớm, thị lực chưa suy giảm nhiều, các bác sĩ thường cho bệnh nhân đeo kính hoặc sử dụng kính lúp hỗ trợ song song với việc cung cấp dưỡng chất thiết yếu cho mắt. Người bệnh cũng được khuyến cáo làm việc trong môi trường ánh sáng tốt để giảm thiểu các rối loạn thị giác.

Khi bệnh phát triển đến giai đoạn nặng, xuất hiện ám điểm, nhìn lóa, mờ, thủy tinh thể đục nặng, lúc này các biện pháp hỗ trợ bên ngoài không còn phát huy tác dụng, người bệnh sẽ được tư vấn phẫu thuật thay thủy tinh thể mắt.

Xem thêm: 

Mổ đục thủy tinh thể bao nhiêu tiền ? Bao lâu thì sáng mắt ?

Biện pháp nhận biết sớm và ngăn ngừa đục thủy tinh thể

Cũng theo giáo sư Hơn: "nguyên nhân chủ yếu gây mù lòa là các bệnh lý ở thủy tinh thể và võng mạc (bệnh đục thủy tinh thể, thoái hóa hoàng điểm và các bệnh lý đáy mắt khác...). Đây là những bệnh có thời gian diễn tiến lâu dài, triệu chứng ban đầu âm thầm nên thường bị bỏ qua như: nhìn mờ, đau nhức mắt, khô mắt, ngứa, cộm… hoặc không thể nhìn xa, nhìn rõ hình ảnh sự vật... do đó thường không được điều trị sớm và triệt để. Việc thiếu các thông tin chăm sóc và bảo vệ mắt từ sớm và đúng cách đã khiến cho hàng triệu người phải chịu cảnh mù lòa trong khi hoàn toàn có thể phòng tránh hoặc điều trị hiệu quả."

Do đó, chủ động phòng ngừa bệnh từ sớm sẽ giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ suy giảm thị lực và mù lòa. Để làm được điều này, mọi người cần chủ động thăm khám mắt ngay khi có những dấu hiệu ban đầu như: mỏi mắt, nhìn mờ, nhòe, nhức mắt, khô mắt, rát mắt…

Người mắc cao huyết áp, tiểu đường... trong quá trình điều trị bệnh lý cần chia sẻ với bác sĩ các dấu hiệu mà bản thân đang gặp phải, trường hợp cần thiết sẽ được chỉ định làm thủ tục liên quan nhằm phát hiện sớm biến chứng có thể ảnh hưởng đến mắt.

Thăm khám mắt định kỳ

Thăm khám mắt định kỳ hoặc khi cảm thấy có dấu hiệu bất thường để phát hiện và phòng ngừa bệnh đục thủy tinh thể

Song song đó mắt cần được chăm sóc từ bên trong bằng cách bổ sung dinh dưỡng thiết yếu, qua chế độ ăn uống, nguồn thực phẩm đa dạng, đặc biệt là các loại vitamin thiết yếu, hỗ trợ thủy tinh thể, cũng như các dưỡng chất chuyên biệt từ thiên nhiên thông qua thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

Đồng thời, để hạn chế ảnh hưởng của các tác nhân xấu từ bên ngoài, mọi người nên trang bị các thiết bị bảo hộ chuyên dụng theo đặc thù công việc, đeo kính râm khi đi ra ngoài tránh tác hại của ánh mặt trời và khói bụi.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo, để mắt khỏe mạnh cần tránh xa các yếu tố nguy cơ phá hỏng thủy tinh thể như rượu bia, khói thuốc lá…

Theo WHO, hạn chế hút thuốc lá, tiếp xúc với tia cực tím có thể ngăn ngừa hoặc trì hoãn sự phát triển của đục thủy tinh thể. Các bệnh rối loạn chuyển hóa như tiểu đường, thừa cân béo phì được xác định là yếu tố nguy cơ bổ sung.

Trên đây là tất cả những gì về bệnh đục thủy tinh thể mà bạn cần quan tâm, để có một đôi mắt luôn sáng khỏe bạn cần phải cần xây dựng lối sống lành mạnh, cung cấp nguồn dinh dưỡng thiết yếu để mắt chậm lão hóa, duy trì hoạt động dài lâu.

Tài liệu tham khảo:

https://en.wikipedia.org/wiki/Cataract

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cataracts/symptoms-causes/syc-20353790

https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-are-cataracts


Kiến thức cần biết về bệnh lý đục thủy tinh thể (cườm khô, cườm đá)

Kiến thức cần biết về bệnh lý đục thủy tinh thể (cườm khô, cườm đá)

Theo kết quả điều tra quốc gia vừa được công bố đầu tháng 11, số người trên 50 tuổi ở...
Xem tiếp
Tìm hiểu về bệnh võng mạc và thoái hóa hoàng điểm

Tìm hiểu về bệnh võng mạc và thoái hóa hoàng điểm

Võng mạc là bộ phận có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng từ thủy tinh thể hội tụ lại và...
Xem tiếp
Mỏi mắt, nhức mắt, thấy chấm đen, nhìn lóa sáng… là bệnh gì?

Hội chứng thị giác màn hình: căn bệnh thời hiện đại

Sự bùng nổ các thiết bị điện tử là điều tất yếu của cuộc sống hiện đại, song lại “kéo theo” hội chứng thị giác màn hình và gây ra các vấn đề, bệnh lý về mắt nghiêm trọng.
Xem tiếp
Mỏi mắt, nhức mắt, thấy chấm đen, nhìn lóa sáng… là bệnh gì?

Mỏi mắt, nhức mắt, thấy chấm đen, nhìn lóa sáng… là bệnh gì?

Nhức mắt, mỏi mắt, nhìn mờ, thấy chấm đen, chảy nước mắt hoặc lóa mắt  là các...
Xem tiếp


WIT - TĂNG CƯỜNG THỊ LỰC
GIẢM MỜ, MỎI MẮT