Cấu tạo của mắt và cơ chế hoạt động của mắt

Mắt là cơ quan thị giác, thực hiện chức năng nhìn, quan sát, thu nhận lại hình ảnh của sự vật, màu sắc để chuyển vào não xử lý và lưu trữ. Vậy cấu tạo của mắt gồm những gì ? Hãy cùng Wit-Ecogreen tìm hiểu trong bài viết dưới đây. 

Mắt người cũng là một phần của não, hình thành từ tuần thứ 3 của thai kỳ dưới dạng hai túi thị nguyên thủy, phát triển và lồi dần ra phía trước tạo thành võng mạc, thủy tinh thể và các thành phần hoàn chỉnh khác.

Cấu tạo của mắt gồm những gì ?

Mắt nằm ở vị trí trong hai lỗ hốc hai bên sống mũi, phía trên có gò lông mày và trán, phía dưới giáp xương má. Màng mạc bọc xương của hốc mắt nối tiếp bên sau với màng cứng của não, được bọc với hai dây thần kinh thị giác.

cấu tạo của mắt

Mắt “kỳ diệu” của chúng ta có cấu trúc rất tinh vi

Cấu trúc bên ngoài của mắt

Ở góc độ bên ngoài, ta có thể quan sát cấu tạo mắt người với các bộ phận sau:

  • Lông mi v​à mi mắt: Mọi chuyển động nhắm và mở ra của mắt đều nhờ cơ chế hoạt động của hai mi mắt, phản xạ tự nhiên này giúp điều tiết bảo vệ mắt khỏi bị khô, nhiễm khuẩn khi tiếp xúc với khói, bụi, nước hay ánh sáng quá chói. Trên mí mắt được bao bọc bởi lông mi giúp bảo vệ mắt khỏi các nguy hiểm của dị vật.
  • Củng mạc: Đây là một màng chắc dày và rất cứng bao quanh để tạo nên hình thể của nhãn cầu (hình cầu)
  • Giác mạc: Nằm ở trước củng mạc, đây như chiếc cốc trong suốt này che đi phần mắt bạn nhận được ánh sáng. Giác mạc có hình chỏm cầu hơi nhô ra khỏi ổ mắt, đóng vai trò như thấu kính và hội tụ hình ảnh lên võng mạc. Hãy nghĩ về giác mạc như một cửa sổ thông qua đó mà bạn có thực hiện chức năng thị lực.
  • Kết mạc: Là một màng mỏng trong suốt có chứa các mạch máu, lớp niêm mạc này che phủ phần củng mạc (lòng trắng) và mặt trong của sụn mi, tạo nên hai túi cùng đồ trên và dưới. Chức năng chính của kết mạc là duy trì sự ổn định lớp nước mắt và tiết ra một số chất cần thiết để chống lại mọi sự xâm nhập vào giác mạc.
  • Mống mắt: Ở phía sau giác mạc là màng sắc tố bao quanh đồng tử gọi là mống mắt, với cấu trúc mỏng, hình tròn, có chức năng điều chỉnh đường kính và kích cỡ của đồng tử, nhờ đó lượng ánh sáng đi đến võng mạc.  Mống mắt có đặc điểm riêng quyết định màu sắc của con ngươi.
  • Đồng tử: Là lỗ đen tròn nằm ở trung tâm của mống mắt và được bao phủ bởi giác mạc. Cho phép ánh sáng đi vào nhãn cầu qua con ngươi. Đồng tử có thể phóng to hoặc trở nên nhỏ hơn do các cơ của mống mắt, nhờ đó giúp cân bằng lượng ánh sáng vào mắt. Với những thành phần cấu tạo bên ngoài của mắt này, có thể thăm khám bằng mắt thường hoặc thông qua các dụng cụ đơn giản như đèn pin, kính lúp.

cấu tạo bên ngoài của mắt

Cấu tạo bên trong của mắt

Nhìn bên ngoài, cấu tạo của mắt có vẻ đơn giản, nhưng cấu tạo bên trong của mắt rất tinh vi và kì công và hoạt động như một cỗ máy siêu việt. Bên trong của mắt có 2 bộ phận cơ bản và quan trọng đó là thủy tinh thểvõng mạc đảm bảo chức năng nhìn của mắt.

  • Thủy dịch : Thủy dịch được thể mi (phần nằm sau mống mắt) tiết ra và đi vào tiền phòng, tạo nên áp lực dương nhằm duy trì hình dạng cầu căng cho mắt và cung cấp chất dinh dưỡng cho giác mạc và thể thủy tinh.
  • Thủy tinh thể: Thủy tinh thể dưới dạng thấu kính trong suốt, hai mặt lồi và nằm phía sau đồng tử. Đây là thành phần quang học quan trọng nhất của mắt giúp cho ánh sáng đi qua và giúp các tia sáng hội tụ đúng vào võng mạc nhờ đó hình ảnh được rõ ràng, sắc nét.
  • Võng mạc: Là lớp mô thần kinh của mắt nằm trong cùng của nhãn cầu, chúng hoạt động ví như cuốn phim trong máy quay với nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng từ thủy tinh và giác mạc thể hội tụ lại trên võng mạc, cảm nhận ánh sáng và truyền thông tin qua não nhờ hệ dây thần kinh thị giác, não sẽ giúp ta nhận thức về vật đã nhìn thấy.
  • Dịch kính (thể pha): Với cấu trúc giống như thạch, trong suốt lấp đầy khoảng trống giữa thủy tinh thể và võng mạc mắt. Chất dịch kính gồm 2 phần là phần dịch (thực tế là nước) và phần có cấu tạo sợi nhờ các phân tử albumin dính kết với nhau. Dịch kính đóng vai trò như một môi trường đêm giúp nhãn cầu giữ được hình thể ổn định. Hình ảnh được nhìn thấy chỉ khi giác mạc, thể thủy tinh và dịch kính còn trong suốt và cho phép ánh sáng đi đến võng mạc.
  • Hắc mạc: Là lớp màng mỏng nằm giữa củng mạc và võng mạc, chứa sắc tố và mạch máu cung cấp dưỡng chất cho võng mạc để nuôi dưỡng mắt người.

Cấu tạo bên trong mắt

  • Đĩa thị: Đĩa thị là nơi dây thần kinh thị đi vào nhãn cầu, nằm lệch về phía mũi. Ở đáy mắt ta có thể thấy được dây thần kinh thị giác đó là đĩa thị (gai thị) . Đĩa thị bình thường có hình tròn hay hình oval đứng, đường kính dọc trung bình khoảng 1,85-1,95mm, đường kính ngang trung bình 1,7-1,8mm.
  • Lõm hoàng điểm: Hoàng điểm nằm ở trung tâm võng mạc, có hình bầu dục, rộng 3mm, nằm phía ngoài đĩa thị. Trung tâm hoàng điểm là một chỗ lõm xuống. Hoàng điểm nhìn sẫm màu hơn so với võng mạc vì tế bào biểu mô sắc tố, ở đây có tế bào que (giúp nhìn trong bóng tối) và tế bào nón (giúp nhìn ở ngoài ánh sáng) đây là yếu tố quan trọng cho thị lực cao nhất và tinh tế nhất có nhiệm vụ giúp mắt nhìn rõ, có thể đọc và lái xe. Hố trung tâm là vô mạch và có vai trò trao đổi chất dựa vào lớp biểu mô sắc tố.
  • Thần kinh thị giác: Là một trong 12 đôi dây thần kinh sọ và là phần đầu tiên của đường dẫn truyền thị giác, có chức năng dẫn truyền các tín hiệu hình ảnh từ võng mạc đến trung tâm xử lý hình ảnh ở vỏ não để phân tích.Từng dây thần kinh thị giác đảm nhiệm vụ cho từng mắt, với một quang trường riêng biệt, chúng có đường đi đối xứng nhau về hai bán cầu não.
  • Cầu mắt: Cầu mắt nằm trong hốc mắt của xương sọ, phía ngoài được bảo vệ bởi các mi mắt, lông mày và lông mi nhờ tuyến lệ luôn luôn tiết nước mắt làm mắt không bị khô. Cầu mắt vận động được là nhờ cơ vận động mắt.

Như vậy có thể thấy cấu tạo của mắt của chúng ta khá phức tạp và nhiều bộ phận nhỏ, mỗi bộ phận có một nhiệm vụ riêng nhưng thống nhất với nhau để hoàn thành khả năng thị giác của con người.

Đỗ Như Hơn

 Thủy tinh thể và võng mạc là 2 bộ phận trụ cột và có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chứng năng nhìn, thị lực của mắt. Tuổi tác cộng với các tác nhân bên ngoài là những lý do khiến 2 bộ phận này bị tổn tổn thương theo thời gian.

Theo GS.TS Đỗ Như Hơn


Xem Clip về Cấu Trúc Mắt

 

 

Chức năng của mắt

Mắt người là một trong năm giác quan quan trọng, đáp ứng với ánh sáng, giúp con người quan sát hình ảnh và có phản ứng với môi trường xung quanh. Mắt như một “người truyền dẫn thông tin hình ảnh” trung thực và chính xác đến bộ não trung ương với các chức năng như:

Dưới góc độ sinh học, đôi mắt là bộ phận nhạy cảm trước tác động của môi trường, thông qua đó con người có những phản ứng phù hợp với mọi diễn biến biến đổi xung quanh.

Về mặt quang học, các bộ phận của mắt làm việc như một chiếc máy ảnh thu nhận thông tin về hình ảnh màu sắc và đồng thời “mã hóa” thông tin đến đại não xử lý và lưu trữ.

Mắt còn là cơ quan giúp con người giao tiếp phi ngôn ngữ. Nhờ vào ánh mắt, con người có thể ra hiệu, thể hiện cảm xúc và trao đổi thông tin với nhau thay cho lời nói.

Cấu trúc mắt

Mắt người là quà tặng kỳ diệu mà thượng đế đã ban tặng

Nhiệm vụ chính của mắt ta có thể thấy rõ như:

  • Nhìn: Mắt tiếp nhận ánh sáng sau đó chuyển đổi thành các xung điện và gửi đến não để xử lý các tín hiệu tạo thành hình ảnh mà chúng ta nhìn thấy.
  • Di chuyển: Sự điều chỉnh mắt cân bằng dựa vào sự di chuyển của đầu nhờ vào sáu cơ ngoài mắt, giúp kiểm soát sự chuyển động của nhãn cầu lên, xuống, trái và phải.
  • Chớp mắt: Khi bạn chớp mắt, nhờ vào sự bài tiết nước mặn (nước mắt cơ bản) từ tuyến lệ lan ra bề mặt của mắt, giữ cho nhãn cầu luôn ẩm và sạch sẽ. Nhờ vào cơ mí mắt trên kiểm soát sự chuyển động mở và đóng.
  • Khóc: Nước mắt là chất lỏng vị mặn có chứa protein, nước, chất nhầy và dầu được chảy ra từ tuyến lệ và ra ngoài mắt. Có 2 loại nước mắt: Nước mắt phản xạ và nước mắt cảm xúc. Nước mắt phản xạ giúp bảo vệ mắt khỏi các tác nhân như khói, bụi và gió. Nước mắt cảm xúc là phản ứng với nỗi buồn hay niềm vui. Một số lý thuyết cho rằng “khóc là một cách có lợi” để giúp cơ thể đào thải độc tố ra bên ngoài.
  • Bảo vệ: Lông mi và mí mắt giúp mắt tránh khỏi bụi bẩn. Lông mày với dáng cong giúp đẩy mồ hôi ra khỏi mắt.

Cơ chế hoạt động của mắt

Để hình dung một cách dễ  hiểu và đơn giản cơ chế hoạt động các bộ phận của mắt tương tự như cơ thế hoạt động của một chiếc máy chụp ảnh. Để chụp được ảnh, ánh sáng phản xạ từ vật được khúc xạ nhờ vào hệ thống thấu kính và được hội tụ tại phim, ta có được ảnh nhờ quá trình rửa hình.

Cũng như vậy, mắt có hệ “thấu kính” thuộc bán cầu trước nhãn cầu gồm giác mạc, đồng tử và thủy tinh thể. Ánh sáng sau khi được khúc xạ sẽ qua giác mạc, thủy tinh thể và hội tụ trên võng mạc của mắt.

Tại đây tín hiệu ánh sáng được các tế bào cảm thụ ánh sáng trên võng mạc chuyển thành tín hiệu thần kinh. Tiếp đến, tín hiệu sẽ truyền đến não nhờ vào hệ thần kinh thị giác và được nhận là hình ảnh tại não bộ. Đây là cơ chế hoạt động cơ bản của mắt để bạn nhìn thấy một vật nào đó.

Đối với máy ảnh, chúng ta phải điều chỉnh tiêu cự chính xác và mức độ ánh sáng phù hợp, khi ống kính bị bẩn phải lau chùi và bảo dưỡng cẩn thận. Còn thực tế với mắt chúng ta cũng thực hiện những công việc đó nhưng lại thực hiện một cách hoàn toàn tự động.

Cụ thể, để thay đổi tiêu cự thì thủy tinh thể sẽ thay đổi độ cong của mình nhờ vào sự điều khiển của cơ thể mi trong mắt. Chùm ánh sáng được điều khiển cường độ nhờ vào sự co giãn của mống mắt. Các tuyến lệ chính và phụ hoạt động giúp giác mạc được bôi trơn, đây như một cơ chế vệ sinh và bảo vệ tự nhiên mà thượng đế đã ban cho đôi mắt.

Các cơ chế này diễn ra tự động với sự điều khiển vô cùng tinh vi của các cơ chế thần kinh và sự làm việc nhịp nhàng của các thành phần, mà không có một máy ảnh cao cấp nào có thể sánh được.

Thủy tinh thể có vai trò quan trọng trong mắt

Thủy tinh thể đóng vai trò quan trọng trong cơ chế hoạt động của mắt

Một lưu ý, vùng quan trọng để nắm bắt và xử lý bước sóng ánh sáng ảnh để có được hình ảnh sắc nét là khu vực điểm vàng, phần trung tâm của võng mạc. Sức khỏe của điểm vàng – nơi chứa lượng lớn tế bào nhận kích thích ánh sáng, quan trọng trong việc đảm nhận lớn của thị trường. Do đó, nếu vùng này bị tổn thương hoặc hư hại, một phần lớn của điểm vàng ở trung tâm sẽ bị mất và thay thế bằng một điểm đen lớn.

Nhiều người có thói quen như đọc sách báo với cự ly gần, sử dụng nhiều thiết bị điện tử làm ảnh hưởng đến sức khỏe và sự toàn vẹn của điểm vàng, do đó để giảm tác hại và tăng cường sức khỏe cho mắt bằng cách có lối sống khoa học, hợp lý.

Nếu tất cả các cấu trúc này được hoạt động với điều kiện sức khỏe tốt và ánh sáng tốt thì hình ảnh được truyền tới não qua dây thần kinh thị giác được tiếp nhận và diễn giải tốt hơn.

Ngoài ra, để mắt điều tiết chống khô rát, các tuyến lệ chính và phụ hoạt động liên tục để bôi trơn giác mạc. Đây là cơ chế vệ sinh tự nhiên của đôi mắt giúp bảo vệ khỏi các tác nhân như khói, bụi, nhiễm khuẩn,….

Với bài viết về cấu tạo của mắt cũng như những thông tin liên quan, chúng tôi hy vọng các bạn đã có cái nhìn rõ nét và chính xác về mắt - đôi cửa sổ của chúng ta.


Kiến thức cần biết về bệnh lý đục thủy tinh thể (cườm khô, cườm đá)

Kiến thức cần biết về bệnh lý đục thủy tinh thể (cườm khô, cườm đá)

Theo kết quả điều tra quốc gia vừa được công bố đầu tháng 11, số người trên 50 tuổi ở...
Xem tiếp
Tìm hiểu về bệnh võng mạc và thoái hóa hoàng điểm

Tìm hiểu về bệnh võng mạc và thoái hóa hoàng điểm

Võng mạc là bộ phận có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng từ thủy tinh thể hội tụ lại và...
Xem tiếp
Mỏi mắt, nhức mắt, thấy chấm đen, nhìn lóa sáng… là bệnh gì?

Hội chứng thị giác màn hình: căn bệnh thời hiện đại

Sự bùng nổ các thiết bị điện tử là điều tất yếu của cuộc sống hiện đại, song lại “kéo theo” hội chứng thị giác màn hình và gây ra các vấn đề, bệnh lý về mắt nghiêm trọng.
Xem tiếp
Mỏi mắt, nhức mắt, thấy chấm đen, nhìn lóa sáng… là bệnh gì?

Mỏi mắt, nhức mắt, thấy chấm đen, nhìn lóa sáng… là bệnh gì?

Nhức mắt, mỏi mắt, nhìn mờ, thấy chấm đen, chảy nước mắt hoặc lóa mắt  là các...
Xem tiếp


WIT - TĂNG CƯỜNG THỊ LỰC
GIẢM MỜ, MỎI MẮT