Nguy cơ viễn thị ở trẻ em và khả năng chữa thế nào?

Viễn thị ở trẻ em

Viễn thị ở trẻ em là gì?

Viễn thị là tật khúc xạ khiến bạn nhìn các vật ở xa thì rõ nhưng các vật ở gần thì mờ. Để nhìn rõ một vật, các tia sáng phải đi qua phía trước của mắt (giác mạc và thủy tinh thể). Giác mạc và thủy tinh thể phối hợp với nhau để bẻ cong ánh sáng, cho đến khi ánh sáng hội tụ trên lớp sau của mắt (võng mạc). Sau đó, võng mạc sẽ gửi tín hiệu đến não, cho phép bạn nhìn thấy vật đó. Với tật viễn thị, hình dạng mắt ngăn cản ánh sáng uốn cong đúng cách, khiến ánh sáng tập trung phía sau võng mạc thay vì trên võng mạc. (1)

Viễn thị ở trẻ em thường liên quan đến cấu trúc nhãn cầu ngắn hơn bình thường hoặc giác mạc, thủy tinh thể có độ cong chưa đủ để khúc xạ chính xác. Viễn thị mức độ nhẹ có thể không gây triệu chứng vì mắt trẻ còn khả năng điều tiết tốt. Tuy nhiên, viễn thị trung bình đến nặng dễ dẫn đến nhức mắt, mệt mỏi khi học tập, lác mắt hoặc giảm chất lượng thị lực nếu không được phát hiện sớm.

Nguyên nhân trẻ bị viễn thị

Ước tính có khoảng 13% trẻ em trong độ tuổi đi học bị viễn thị. Nguyên nhân phổ biến nhất là nhãn cầu ngắn hơn tiêu chuẩn, khiến tia sáng không thể hội tụ đúng trên võng mạc. Bên cạnh đó, giác mạc hoặc thể thủy tinh quá phẳng, không đủ độ cong để bẻ cong ánh sáng cũng góp phần gây ra tật khúc xạ này.

Một số trẻ mang yếu tố di truyền, đặc biệt khi bố hoặc mẹ có tật khúc xạ. Ngoài ra, sự phát triển thị giác chưa hoàn thiện trong những năm đầu đời khiến mắt dễ gặp tật khúc xạ. Trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc có bệnh lý mắt bẩm sinh cũng có nguy cơ cao hơn.

Cha mẹ nên cho trẻ khám mắt định kỳ để phát hiện sớm các bất thường

Triệu chứng nhận biết viễn thị ở trẻ nhỏ

Triệu chứng viễn thị ở trẻ em thường khó phát hiện. Cha mẹ có thể nhận biết qua các dấu hiệu sau:

Khó nhìn gần: Trẻ phải đưa sách ra xa, nghiêng đầu hoặc nheo mắt khi đọc chữ, tô màu hay làm bài tập.
Nhức mỏi mắt: Trẻ thường xuyên dụi mắt, than đau quanh hốc mắt hoặc cảm giác căng, mỏi mắt sau khi học bài.
Giảm tập trung: Việc nhìn gần không rõ khiến trẻ nhanh mất kiên nhẫn, dễ xao nhãng trong các hoạt động cần quan sát chi tiết.
Đau đầu tái diễn: Trẻ bị đau đầu sau khi đọc sách lâu, xem màn hình hoặc làm bài tập kéo dài.
Lác mắt: Một số trẻ có biểu hiện lác khi cố tập trung nhìn gần do mắt phải điều tiết quá mức để bù trừ tật khúc xạ.
Thành tích học tập sụt giảm: Khó nhìn rõ khiến trẻ đọc chậm, viết sai hoặc không theo kịp bài giảng, ảnh hưởng đến kết quả học tập.

Viễn thị ở trẻ em có nguy hiểm không?

Viễn thị ở trẻ em không đe dọa tính mạng nhưng có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển thị giác và khả năng học tập nếu không phát hiện sớm. Khi mắt phải cố gắng điều tiết để nhìn rõ, trẻ dễ bị đau đầu, mỏi mắt, giảm tập trung và thậm chí lác mắt. Tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến nhược thị, khiến thị lực một hoặc cả hai mắt giảm vĩnh viễn.

Chẩn đoán viễn thị ở trẻ em

Chẩn đoán viễn thị ở trẻ em cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa Mắt với các bước thăm khám tiêu chuẩn nhằm đánh giá toàn diện chức năng thị giác:

Kiểm tra khúc xạ nhi khoa: Kiểm tra khúc xạ giúp đo lượng ánh sáng chiếu vào võng mạc của trẻ. Bác sĩ có thể thực hiện các loại kiểm tra khúc xạ khác nhau, chẳng hạn như kiểm tra bằng máy, kiểm tra phản xạ ánh sáng thủ công hoặc kiểm tra phoropter.
Soi võng mạc: Soi võng mạc bao gồm việc chiếu đèn vào mắt và đo độ phản chiếu của ánh sáng trên võng mạc.
Kiểm tra đồng tử: Xét nghiệm này bao gồm việc sử dụng thuốc nhỏ mắt để giãn đồng tử và kiểm tra bên trong mắt, bao gồm võng mạc và dây thần kinh thị giác.

Chẩn đoán nhãn khoa giúp xác định phương pháp điều trị viễn thị ở trẻ em phù hợp

>>> Xem thêm: Cha mẹ cần lưu tâm về viễn loạn thị ở trẻ em

Viễn thị ở trẻ em có chữa được không?

Viễn thị ở trẻ em hoàn toàn có thể kiểm soát và cải thiện nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng cách. Phần lớn trẻ chỉ cần đeo kính điều chỉnh để giúp ánh sáng hội tụ đúng trên võng mạc, giảm gánh nặng điều tiết và phòng tránh nhược thị. Với trẻ có độ viễn thị cao, bác sĩ có thể chỉ định đeo kính gọng kết hợp các bài tập thị giác nhằm tăng khả năng phối hợp hai mắt.

Một số trường hợp trẻ bị lác hoặc nhược thị sẽ cần điều trị chuyên biệt như che mắt, tập chỉnh thị hoặc can thiệp thị lực theo lộ trình. Khi trẻ trưởng thành và mắt ổn định, có thể cân nhắc các phương pháp phẫu thuật khúc xạ như LASIK hoặc PRK nếu phù hợp.

Cách chăm sóc mắt viễn thị ở trẻ em

Cha mẹ có thể áp dụng các biện pháp dưới đây để bảo vệ đôi mắt và giúp trẻ duy trì khả năng nhìn rõ, thoải mái hơn trong học tập và sinh hoạt hằng ngày:

Khuyến khích trẻ nghỉ ngơi sau mỗi 20 – 30 phút hoạt động: Hướng dẫn trẻ thiết lập thói quen cho mắt nghỉ ngơi sau mỗi 20 – 30 phút học tập hay đọc sách. Trẻ có thể nhìn ra xa 20 giây, chớp mắt nhẹ hoặc vận động cơ thể. Phương pháp này hạn chế mỏi mắt, nhức đầu và giúp mắt tăng khả năng tập trung.
Cho trẻ chơi ngoài trời ít nhất 2 giờ mỗi ngày: Ánh sáng tự nhiên giúp điều hòa sự phát triển nhãn cầu và giảm nguy cơ mắc tật khúc xạ. Các hoạt động ngoài trời cũng làm giảm thời gian trẻ phải nhìn gần, giúp mắt thư giãn tự nhiên.
Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử: Trẻ bị viễn thị rất dễ mỏi mắt khi nhìn màn hình. Cha mẹ nên giới hạn thời gian sử dụng, duy trì khoảng cách tối thiểu 40cm và đảm bảo tư thế ngồi đúng.
Duy trì chế độ ăn giàu dưỡng chất có lợi cho mắt: Bổ sung thực phẩm giàu vitamin A, lutein, omega-3,… như cà rốt, trứng, cá hồi, rau lá xanh, các loại hạt giúp nuôi dưỡng võng mạc, tăng cường sức khỏe thị giác và hỗ trợ giảm căng thẳng cho mắt.

Chế độ ăn khoa học giúp trẻ cải thiện sức đề kháng, tăng khả năng phát triển thị lực toàn diện

Bên cạnh việc hướng dẫn trẻ duy trì thói quen học tập, nghỉ ngơi điều độ và ăn uống khoa học, với trẻ từ 12 tuổi trở lên, cha mẹ có thể cân nhắc bổ sung thêm tinh chất thiên nhiên nhằm nuôi dưỡng và bảo vệ mắt cho trẻ. Các nghiên cứu thuộc lĩnh vực sinh học phân tử tại Mỹ cho thấy, tinh chất Broccophane chiết xuất từ một loại bông cải xanh giàu sulforaphane có khả năng nuôi dưỡng mắt. Hoạt chất này giúp tăng cường sức khỏe tế bào võng mạc, hỗ trợ cải thiện thị lực, đồng thời góp phần giảm nguy cơ tổn thương và hạn chế tiến triển các tật khúc xạ.

Viễn thị ở trẻ em hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được nhận biết sớm, thăm khám định kỳ và chăm sóc mắt đúng cách. Cha mẹ cũng nên hướng dẫn và giúp trẻ xây dựng thói quen sinh hoạt khoa học, dinh dưỡng hợp lý cùng các biện pháp hỗ trợ phù hợp sẽ giúp giảm gánh nặng điều tiết và bảo vệ thị lực lâu dài.